مصرف چه مکمل‌هایی در کنار هم مفید است؟ راهنمای کامل زمان مصرف و تداخل مکمل‌ها

آیا مصرف چند مکمل در کنار هم مفید است؟

مصرف ترکیبی مکمل‌ها زمانی منطقی است که هر محصول هدف مشخصی داشته باشد و مجموع دریافت مواد مغذی از محدوده مناسب فراتر نرود. برای مثال، فردی که طبق نظر پزشک یا آزمایش خون به مکمل آهن نیاز دارد، ممکن است به برنامه‌ای متفاوت از فردی نیاز داشته باشد که صرفاً برای تأمین ویتامین D از مکمل استفاده می‌کند. نکته مهم این است که مکمل‌ها جایگزین رژیم غذایی متعادل، خواب کافی و درمان پزشکی نیستند. بسیاری از افراد می‌توانند بخش عمده ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز خود را از یک رژیم غذایی متنوع دریافت کنند و مصرف مکمل باید با توجه به نیاز واقعی انجام شود. در واقع، بهتر است به جای پرسیدن «کدام مکمل‌ها را با هم بخوریم؟»، ابتدا این سه سؤال مطرح شود:

• چه ماده مغذی یا ترکیبی واقعاً مورد نیاز بدن است؟
• آیا مکمل اول با مکمل دوم یا داروهای مصرفی تداخل دارد؟
• آیا مقدار کل دریافتی از هر ماده، با احتساب مولتی‌ویتامین و غذا، مناسب است؟

کدام مکمل‌ها می‌توانند با هم مصرف شوند؟

ترکیب مکمل‌ها باید بر اساس هدف و شرایط فرد تعیین شود. برخی ترکیبات رایج از نظر تغذیه‌ای قابل استفاده در یک برنامه هستند، اما این موضوع به معنی ضرورت مصرف همزمان یا مناسب بودن آن‌ها برای همه افراد نیست.

ویتامین D و کلسیم

ویتامین D در جذب و متابولیسم کلسیم نقش دارد و این دو ماده در سلامت استخوان‌ها اهمیت دارند. به همین دلیل، در افرادی که دریافت کلسیم غذایی کافی ندارند یا پزشک برای آن‌ها مکمل تجویز کرده است، ممکن است هر دو در برنامه مکملی قرار بگیرند. با این حال، مصرف خودسرانه دوز بالای هر دو توصیه نمی‌شود. افزایش بیش از حد دریافت کلسیم یا ویتامین D می‌تواند مشکل‌ساز شود و مکمل ویتامین D نیز با برخی داروها و مکمل‌های حاوی کلسیم تداخل دارد.

ویتامین D و منیزیم

منیزیم در واکنش‌های متعدد بدن و متابولیسم ویتامین D نقش دارد و این دو ماده در بسیاری از برنامه‌های مکملی در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. با وجود این، نباید تصور کرد که همه افراد برای افزایش اثر ویتامین D الزاماً به مکمل منیزیم نیاز دارند.اگر فرد از طریق رژیم غذایی منیزیم کافی دریافت می‌کند، اضافه کردن یک مکمل دیگر ممکن است ضرورتی نداشته باشد.

آهن و ویتامین C

یکی از شناخته شده‌ترین ترکیب‌ها در مکمل‌ها، آهن و ویتامین C است. ویتامین C می‌تواند جذب آهن غیرهِم موجود در رژیم غذایی را افزایش دهد و به همین دلیل در برخی برنامه‌های مکملی همراه آهن مورد توجه قرار می‌گیرد. با این حال، مکمل آهن نباید صرفاً به دلیل خستگی یا ضعف به صورت خودسرانه شروع شود. کمبود آهن بهتر است با ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز آزمایش مشخص شود؛ زیرا مصرف غیرضروری آهن می‌تواند عوارض ایجاد کند.

از سوی دیگر، آهن با برخی مواد معدنی و داروها تداخل جذب دارد. برای نمونه، مکمل‌های حاوی کلسیم، منیزیم یا روی می‌توانند بر مصرف آهن اثر بگذارند و NHS توصیه می‌کند درباره فاصله زمانی مناسب میان آهن و برخی داروها یا مکمل‌ها از پزشک یا داروساز سؤال شود.

ویتامین‌های گروه B و مولتی‌ویتامین

بسیاری از مولتی‌ویتامین‌ها از ابتدا ترکیبی از ویتامین‌های گروه B، ویتامین‌های محلول در چربی و مواد معدنی هستند. بنابراین افزودن چند مکمل جداگانه به یک مولتی‌ویتامین بدون بررسی برچسب محصول می‌تواند باعث دریافت بیش از حد بعضی مواد شود. برای مثال، ممکن است فردی هم‌زمان مولتی‌ویتامین، مکمل B کمپلکس و محصول دیگری حاوی ویتامین B6 مصرف کند و بدون توجه، مقدار دریافتی یک ماده خاص را افزایش دهد.

امگا ۳ و ویتامین D

امگا ۳ و ویتامین D از مکمل‌هایی هستند که در بسیاری از برنامه‌های تغذیه‌ای در کنار هم قرار می‌گیرند. از نظر ترکیب مکملی، این دو ماده الزاماً رقیب یکدیگر نیستند؛ اما دلیل مصرف هرکدام باید جداگانه مشخص باشد. امگا ۳ نیز مانند سایر مکمل‌ها برای همه افراد ضروری نیست و دوزهای بالا می‌توانند در شرایط خاص، به خصوص در افرادی که داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف می‌کنند، نیازمند بررسی تخصصی باشند.

قرص AZ مولتی ویتامین پلاس کیوتن و لوتئین یوروویتال

جدول ترکیب‌های رایج مکمل‌ها

جدول زیر یک راهنمای عمومی است و جای نسخه یا توصیه شخصی پزشک و داروساز را نمی‌گیرد:

کدام مکمل‌ها را بهتر است همزمان مصرف نکنیم؟

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم تمام ویتامین‌ها و مواد معدنی را می‌توان در یک وعده مصرف کرد. برخی ترکیب‌ها از نظر جذب یا تداخل دارویی نیاز به فاصله زمانی دارند.

آهن و کلسیم

مصرف همزمان آهن و کلسیم می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد. این موضوع به ویژه برای افرادی که مکمل آهن را به دلیل کمبود دریافت می‌کنند اهمیت دارد. NHS نیز به اثر کلسیم بر کاهش اثر مکمل آهن اشاره کرده است. بنابراین، اگر پزشک هر دو مکمل را تجویز کرده باشد، زمانبندی مصرف آن‌ها می‌تواند اهمیت داشته باشد.

آهن و برخی داروها

آهن با تعدادی از داروها از جمله برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، لووتیروکسین و بعضی داروهای دیگر تداخل دارد. در چنین شرایطی معمولاً فاصله زمانی مناسب باید بر اساس نوع دارو مشخص شود و نمی‌توان یک فاصله ثابت را برای همه افراد پیشنهاد کرد.

ویتامین D و برخی داروها

ویتامین D با بعضی داروها از جمله برخی داروهای قلبی، دیورتیک‌ها و داروهای ضدتشنج می‌تواند تداخل داشته باشد. بنابراین، در صورت مصرف داروهای نسخه‌ای، بهتر است قبل از اضافه کردن مکمل ویتامین D ترکیب داروها بررسی شود.

مکمل‌های گیاهی در کنار داروها

مکمل‌های گیاهی را نباید صرفاً به دلیل طبیعی بودن، بی‌خطر فرض کرد. برخی ترکیبات گیاهی می‌توانند اثر داروها را کاهش دهند یا احتمال عوارض را افزایش دهند. NIH و NHS هر دو بر اهمیت بررسی تداخل مکمل‌ها و داروها تأکید کرده‌اند.

بهترین زمان مصرف مکمل‌ها چه زمانی است؟

برای تمام مکمل‌ها یک ساعت طلایی وجود ندارد. زمان مناسب مصرف به نوع ماده، شکل دارویی و شرایط فرد بستگی دارد.

مکمل‌های محلول در چربی

ویتامین‌های A ،D ،E و K محلول در چربی هستند و مصرف آن‌ها همراه یک وعده غذایی حاوی چربی می‌تواند در جذب آن‌ها مؤثر باشد. البته این موضوع به معنی مصرف چربی زیاد نیست؛ یک وعده غذایی معمولی و متعادل کافی است.

مکمل آهن

زمان مصرف آهن به نوع فرآورده و شرایط فرد بستگی دارد. بعضی افراد آهن را با معده نسبتاً خالی بهتر جذب می‌کنند، اما اگر باعث ناراحتی گوارشی شود ممکن است پزشک یا داروساز روش دیگری را توصیه کند. همچنین باید به فاصله آن با برخی مکمل‌های معدنی و داروها توجه شود.

منیزیم

منیزیم را می‌توان بر اساس نوع فرآورده و تحمل گوارشی فرد در زمان‌های مختلف مصرف کرد. اگر یک فرآورده باعث ناراحتی معده یا روده شود، بهتر است درباره تغییر زمان یا نوع مکمل با داروساز مشورت شود.

آیا مصرف همزمان مولتی‌ویتامین با مکمل‌های دیگر خطرناک است؟

خطر اصلی همیشه «همزمان خوردن» نیست؛ گاهی مشکل اصلی، تکرار مواد تشکیل دهنده است. فرض کنید فردی روزانه یک مولتی‌ویتامین مصرف می‌کند و در کنار آن مکمل‌های جداگانه ویتامین D، زینک، منیزیم و B کمپلکس را نیز اضافه می‌کند. ممکن است بخشی از این مواد در چند محصول تکرار شده باشند. بنابراین، قبل از مصرف چند مکمل باید برچسب تمام محصولات بررسی شود. به این موارد توجه کنید:

• نام ماده فعال
• مقدار هر ماده در هر وعده
• تعداد وعده مصرفی در روز
• وجود همان ماده در سایر مکمل‌ها
• داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه
• بیماری‌های زمینه‌ای
• بارداری یا شیردهی
• وضعیت کلیه و کبد

NIH هشدار می‌دهد که مصرف چند مکمل، دوزهای بالا و استفاده از مکمل به جای درمان تجویز ‌شده می‌تواند احتمال بروز عوارض را افزایش دهد.

ترکیب مکمل‌ها برای اهداف مختلف

نوع مکمل مناسب به هدف مصرف بستگی دارد و نمی‌توان یک نسخه عمومی برای همه افراد ارائه کرد.

سلامت استخوان

در صورت وجود نیاز تغذیه‌ای یا تشخیص پزشکی، ترکیباتی مانند ویتامین D و کلسیم ممکن است مطرح باشند. اما مقدار مورد نیاز باید با توجه به رژیم غذایی و شرایط فرد تعیین شود.

جبران کمبود آهن

در صورت تأیید کمبود، مکمل آهن ممکن است تجویز شود و ویتامین C نیز در برخی شرایط برای کمک به جذب آهن مورد توجه قرار می‌گیرد. مصرف آهن بدون مشخص شدن علت کمبود توصیه نمی‌شود؛ زیرا کم‌خونی همیشه ناشی از کمبود آهن نیست.

رژیم غذایی نامناسب

در افرادی که به دلایل مختلف رژیم غذایی متنوعی ندارند، یک مولتی‌ویتامین ممکن است در شرایط خاص مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، مولتی‌ویتامین نباید به عنوان جایگزین دائمی یک رژیم غذایی متعادل در نظر گرفته شود. NHS نیز تأکید می‌کند که اغلب افراد می‌توانند مواد مغذی مورد نیاز خود را از رژیم غذایی متنوع دریافت کنند.

ورزشکاران

ورزشکاران ممکن است بر اساس نوع تمرین و رژیم غذایی از مکمل‌هایی مانند پروتئین، کراتین، الکترولیت‌ها یا سایر فرآورده‌ها استفاده کنند. اما تعداد مکمل‌ها به تنهایی معیار یک برنامه خوب نیست. در این گروه نیز باید مقدار پروتئین، انرژی، مایعات، کربوهیدرات‌ها و مواد معدنی دریافتی از رژیم غذایی در نظر گرفته شود.

قرص نوروکر لیلیا هلث کر

چه کسانی باید در مصرف چند مکمل احتیاط بیشتری داشته باشند؟

برخی افراد بهتر است قبل از شروع ترکیب چند مکمل، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنند. این گروه‌ها شامل موارد زیر هستند:

• افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی یا کبدی
• زنان باردار یا شیرده
• کودکان و سالمندان
• افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند
• افراد مصرف کننده داروهای تیروئید
• بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی
• افرادی که داروهای دیابت یا فشار خون مصرف می‌کنند
• افرادی که قرار است تحت عمل جراحی قرار بگیرند
• کسانی که چند داروی نسخه‌ای را به صورت همزمان مصرف می‌کنند

در مورد مکمل‌های گیاهی نیز احتیاط اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اطلاعات مربوط به تداخل بسیاری از فرآورده‌های گیاهی محدود است. NHS توصیه می‌کند افرادی که داروهای تجویزی مصرف می‌کنند، پیش از استفاده از مکمل‌های گیاهی با متخصص سلامت مشورت کنند.

چگونه یک برنامه مصرف مکمل ایمن‌تر داشته باشیم؟

برای تنظیم برنامه مصرف، لازم نیست تعداد زیادی مکمل انتخاب کنید. ابتدا فهرستی از تمام داروها و مکمل‌های مصرفی تهیه کنید و سپس ترکیبات تکراری را مشخص کنید. یک روش ساده این است:

1. نام تمام داروها و مکمل‌ها را یادداشت کنید.
2. مقدار ماده مؤثره هر محصول را بررسی کنید.
3. ترکیبات تکراری را پیدا کنید.
4. تداخل احتمالی با داروهای نسخه‌ای را بررسی کنید.
5. در صورت وجود کمبود، علت آن را مشخص کنید.
6. زمان مصرف مکمل‌هایی را که با یکدیگر تداخل جذب دارند جدا کنید.
7. بعد از شروع یک مکمل جدید، واکنش بدن را زیر نظر بگیرید.

کیفیت خود مکمل نیز اهمیت دارد. وجود نشان تأیید معتبر شخص ثالث می‌تواند یکی از معیارهای بررسی کیفیت محصول باشد، هرچند به معنای مناسب بودن آن مکمل برای هر فرد نیست.

اشتباهات رایج هنگام مصرف چند مکمل

• نیاز بدن افراد با یکدیگر یکسان نیست. مکملی که برای یک فرد مناسب بوده، الزاماً برای فرد دیگر ضروری نیست.
• گاهی فرد چند مکمل جداگانه خریداری می‌کند، در حالی که بسیاری از مواد موجود در آن‌ها قبلاً در مولتی‌ویتامین او وجود دارد.
• افزایش دوز همیشه نتیجه را سریع‌تر نمی‌کند و در برخی موارد می‌تواند خطر عوارض را افزایش دهد. مکمل‌ها نیز مانند هر ماده فعال دیگری باید با دوز مناسب مصرف شوند.
• تصور اینکه مکمل‌ها با داروها تداخل ندارند یکی از مهم‌ترین اشتباهات است. مکمل‌ها می‌توانند بر جذب، متابولیسم یا اثر داروها تأثیر بگذارند. NIH نیز توصیه می‌کند مصرف مکمل‌ها را به پزشک، داروساز یا سایر اعضای تیم درمان اطلاع دهید.

آیا مکمل‌های غذایی را می‌توان جایگزین دارو کرد؟

مکمل غذایی برای تکمیل رژیم غذایی طراحی شده و نباید بدون نظر پزشک جایگزین داروی تجویزی شود. این مسئله در بیماری‌هایی مانند کم‌خونی، اختلالات تیروئید، دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی و سایر بیماری‌های مزمن اهمیت بیشتری دارد. حتی اگر یک مکمل حاوی ویتامین یا ماده معدنی مورد نیاز بدن باشد، لزوماً نمی‌تواند عملکرد داروی تجویزی را داشته باشد. همچنین، بعضی مکمل‌ها ممکن است علائم یک مشکل زمینه‌ای را موقتاً تغییر دهند و باعث شوند علت اصلی دیرتر شناسایی شود.

نظر سازمان‌های معتبر جهانی درباره مصرف هم‌زمان مکمل‌ها

سازمان‌های معتبر بین‌المللی در مورد مصرف چند مکمل در کنار یکدیگر، یک پیام نسبتاً روشن دارند: مصرف همزمان مکمل‌ها ذاتاً ممنوع نیست، اما نباید بدون توجه به نیاز بدن، مقدار مصرف، ترکیبات محصولات و احتمال تداخل انجام شود. به بیان دیگر، تعداد بیشتر مکمل‌ها لزوماً به معنای دریافت بیشتر مواد مغذی یا سلامت بهتر نیست.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) بر اهمیت رژیم غذایی متنوع و متعادل به عنوان پایه تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی تأکید می‌کند و مکمل‌ها را بیشتر در شرایطی مطرح می‌کند که نیاز تغذیه‌ای از طریق رژیم غذایی به تنهایی تأمین نمی‌شود یا کمبود مشخصی وجود دارد.

از طرف دیگر، دفتر مکمل‌های غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH ODS) هشدار می‌دهد که مصرف دوزهای بالا، استفاده همزمان از تعداد زیادی مکمل و ترکیب مکمل‌ها با بعضی داروها می‌تواند احتمال عوارض یا تداخل را افزایش دهد.

سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) نیز برای بسیاری از ویتامین‌ها و مواد معدنی، مفهوم حد بالای قابل تحمل مصرف روزانه (Tolerable Upper Intake Levelیا UL) را مطرح می‌کند.

UL به بالاترین سطح دریافت روزانه مزمن یک ماده مغذی گفته می‌شود که معمولاً انتظار نمی‌رود در جمعیت سالم خطر قابل توجهی برای سلامت ایجاد کند. این مقدار با نیاز روزانه یک ماده مغذی یکسان نیست و نباید آن را به عنوان مقدار توصیه شده مصرف تلقی کرد.

اهمیت این موضوع هنگام ترکیب چند مکمل بیشتر مشخص می‌شود. اگر چند محصول حاوی یک ویتامین یا ماده معدنی باشند، باید مجموع دریافت از همه منابع در نظر گرفته شود؛ نه اینکه هر مکمل به صورت جداگانه ارزیابی شود.

نتیجه‌گیری

پاسخ واحدی برای سؤال «مصرف چه مکمل‌هایی در کنار هم مفید است؟» وجود ندارد. ترکیب‌هایی مانند ویتامین D و کلسیم، آهن و ویتامین C یا برخی برنامه‌های حاوی ویتامین D و منیزیم ممکن است در شرایط مشخص مفید باشند، اما انتخاب آن‌ها باید بر اساس نیاز واقعی بدن، رژیم غذایی، مقدار مصرف و وضعیت سلامت انجام شود.

در مقابل، بعضی ترکیب‌ها مانند آهن و کلسیم نیازمند توجه به زمان مصرف هستند و مصرف همزمان چند محصول حاوی یک ماده می‌تواند باعث دریافت بیش از حد شود. مسئله مهم دیگر، تداخل مکمل‌ها با داروهای نسخه‌ای است؛ موضوعی که در افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد.

بنابراین، یک برنامه مکملی مناسب لزوماً برنامه‌ای با تعداد محصولات بیشتر نیست. برنامه مناسب، برنامه‌ای است که نیاز واقعی فرد را پوشش دهد، از مصرف تکراری و غیرضروری جلوگیری کند و با داروها و شرایط پزشکی او سازگار باشد.

پرسش و پاسخ (FAQ)

1. آیا می‌توان مکمل‌ها را با هم مصرف کرد؟

بله، بعضی مکمل‌ها را می‌توان در یک برنامه مصرف قرار داد، اما این موضوع به نوع مکمل، مقدار مصرف، وضعیت بدن و داروهای همزمان بستگی دارد. برای مثال، برخی ترکیب‌ها مانند آهن و ویتامین C می‌توانند در شرایط مشخص کاربرد داشته باشند، در حالی که مصرف همزمان بعضی مواد معدنی ممکن است جذب یکدیگر را کاهش دهد. بنابراین، قبل از ترکیب چند مکمل، بهتر است ترکیبات و دوز هر محصول بررسی شود.

2. آیا می‌توان چند مکمل را در یک وعده غذایی مصرف کرد؟

همیشه لازم نیست مکمل‌ها جداگانه مصرف شوند، اما برای همه آن‌ها نیز یک روش یکسان وجود ندارد. ویتامین‌های محلول در چربی مانند A ،D ،E و K معمولاً همراه یک وعده غذایی حاوی مقداری چربی بهتر جذب می‌شوند. در مقابل، برخی مکمل‌های معدنی ممکن است در صورت مصرف همزمان با مواد دیگر، جذب متفاوتی داشته باشند. دستور مصرف محصول و توصیه پزشک یا داروساز باید معیار اصلی باشد.

3. چه مکمل‌هایی را می‌توان با هم مصرف کرد؟

ترکیب مناسب به نیاز فرد بستگی دارد. از ترکیب‌های رایج می‌توان به آهن و ویتامین C، ویتامین D و کلسیم، ویتامین D و منیزیم و امگا ۳ و ویتامین D اشاره کرد. البته رایج بودن یک ترکیب به معنای ضرورت آن برای همه افراد نیست. پیش از مصرف، باید نیاز واقعی بدن، مقدار دریافت از رژیم غذایی و دوز سایر مکمل‌ها بررسی شود.

4. آیا مصرف مولتی‌ویتامین همراه با ویتامین D، منیزیم و زینک ضرر دارد؟

ممکن است باعث دریافت بیش از حد برخی مواد شود، به خصوص اگر مولتی‌ویتامین نیز حاوی همان ترکیبات باشد. برای مثال، اضافه کردن زینک یا ویتامین D جداگانه به یک مولتی‌ویتامین می‌تواند مقدار دریافت روزانه را افزایش دهد. بنابراین، همیشه جدول ترکیبات محصولات را بررسی کنید و مقدار کل هر ماده را از تمام مکمل‌های مصرفی در نظر بگیرید.

5. آیا فاصله زمانی بین مصرف مکمل‌ها اهمیت دارد؟

در برخی موارد بله. بعضی مکمل‌ها می‌توانند جذب یکدیگر یا جذب داروها را تحت تأثیر قرار دهند. برای نمونه، مصرف کلسیم در کنار آهن ممکن است جذب آهن را کاهش دهد. با این حال، نمی‌توان یک فاصله زمانی ثابت برای همه مکمل‌ها تعیین کرد. نوع ماده، دوز مصرفی و داروهای همزمان تعیین می‌کنند که آیا لازم است مکمل‌ها در زمان‌های جداگانه مصرف شوند یا خیر.

6. آیا می‌توان مکمل‌ها را با معده خالی مصرف کرد؟

بستگی به نوع مکمل دارد. برخی فرآورده‌ها ممکن است با معده خالی بهتر جذب شوند، اما بعضی مکمل‌ها در این شرایط می‌توانند باعث تهوع یا ناراحتی گوارشی شوند. ویتامین‌های A ،D ،E و K نیز بهتر است همراه وعده غذایی حاوی چربی مصرف شوند. بنابراین، «معده خالی» لزوماً بهترین گزینه برای همه مکمل‌ها نیست.

7. آیا مصرف همزمان مکمل‌ها با داروهای تجویزی بی‌خطر است؟

خیر، همیشه نمی‌توان این ترکیب را بی‌خطر دانست. برخی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی ممکن است جذب، متابولیسم یا اثر داروها را تغییر دهند. این مسئله برای افرادی که داروهای قلبی، تیروئید، ضدانعقاد یا داروهای مزمن مصرف می‌کنند اهمیت بیشتری دارد. بهتر است هنگام مراجعه به پزشک یا داروساز، فهرست تمام داروها و مکمل‌های مصرفی خود را ارائه کنید.

8. آیا مصرف چند مکمل برای مدت طولانی می‌تواند ضرر داشته باشد؟

مصرف طولانی‌مدت مکمل‌ها همیشه ضروری نیست و ایمنی آن به نوع ماده، دوز، مدت مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. ادامه خودسرانه چند مکمل می‌تواند احتمال دریافت بیش از نیاز برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی را افزایش دهد. اگر مکمل برای جبران یک کمبود تجویز شده است، بهتر است نیاز به ادامه مصرف پس از گذشت زمان مشخص دوباره ارزیابی شود.

منبع:

What Supplements Can Be Taken Together