اندانسترون چیست؟ ضد تهوع، دوز مصرف، عوارض و تداخلات دارویی

اشکال دارویی انداسترون

اندانسترون در اشکال دارویی زیر موجود است:

• قرص‌ خوراکی 4 میلی گرم
• محلول خوراکی 4 میلی گرم در هر 5 میلی لیتر
• قرص‌ خوراکی بازشونده در دهان 4 و 8 میلی گرم
• آمپول تزریقی در عضله یا سرم 4میلی گرم در 2 میلی لیتر یا 8میلی گرم در 4 میلی لیتر
• شیاف مقعدی 16 میلی گرم

انتخاب شکل دارویی به سن بیمار، شدت تهوع و نظر پزشک بستگی دارد.

دوز و نحوه مصرف استاندارد اندانسترون در بیماری و شرایط مختلف

دوز و نحوه مصرف اندانسترون در شرایط مختلف (تهوع و استفراغ) متفاوت است. دوز مجاز و استاندارد مصرف این دارو به طور معمول به شکل ذیل می باشد اما باید به این نکته توجه شود که دوز دقیق را پزشک تعیین می نماید و به هیچ وجه نباید به صورت خودسرانه این دارو مصرف شود.

1. برای درمان تهوع در نوزادان 6 ماه به بالا و کودکان زیر۲ سال به نقل از CPS: معمولا شربت اندانسترون،  بر اساس وزن بدن و شرایط بیماری،  2 میلی‌گرم به‌ازای هر کیلو وزن نوزاد  و همچنین تجویز فرم تزریقی عضلانی یا در سرم  برای استفراغ شدید
2. برای درمان تهوع در کودکان: معمولا هر 8 ساعت یک قاشق مرباخوری(معادل 5 میلی گرم) قبل از غذا یا هر 8 ساعت یک عدد قرص 4 میلی گرم قبل از غذا
3. برای جلوگیری از تهوع ناشی از عمل جراحی: معمولا یک ساعت قبل از عمل به صورت خوراکی یا تزریقی عضلانی یا در سرم
4. برای جلوگیری از تهوع ناشی از شیمی درمانی یا پرتو درمانی: معمولا بین 10 تا 60 دقیقه قبل از شروع درمان یک عدد قرص( از 1 یا 2 روز قبل از شیمی درمانی هر 8 ساعت یک عدد قبل از غذا و تا 1 یا 2 روز بعد از شیمی درمانی  قابل استفاده است)
5. برای درمان تهوع در بیماران حاد کبدی: معمولا در صورت تهوع یک عدد قرص و حداکثر روزانه دو عدد قرص
6. برای جلوگیری از حالت تهوع در اثر مصرف داروهای خاص مثل داروهای جلوگیری از بارداری: معمولا یک ساعت قبل از مصرف دارو، یک عدد قرص و در صورت تداوم تهوع هر 8 ساعت یک عدد قرص قبل از غذا
7. برای درمان تهوع در دوران بارداری: به دلیل اینکه اندانسترون در بارداری رده B میباشد، فقط بعد از 12 هفته بارداری زیر نظرمتخصصان زنان و زایمان  قابل تجویز است. برای تهوع قبل از 12 هفته(3 ماه اول بارداری) معمولا داروی زینتوما تجویز میشود.
8. برای درمان تهوع ناشی از بیماری های خاص مثل کرونا و…: معمولا هر 8 ساعت یک عدد قرص 4 میلی گرم قبل از غذا قابل استفاده است و حداکثر دوز مجاز روزانه در موارد حاد و حتما زیر نظر پزشک هر 8 ساعت 2 عدد قرص و همچنین تجویز فرم تزریقی عضلانی یا در سرم  برای استفراغ شدید.

دوزهای فوق بر اساس منابع بالینی معتبر بین‌المللی هستند و تنظیم نهایی دوز باید توسط پزشک انجام شود. همچنین برای کودکان و نوزادان زیر 2 سال مصرف اندانسترون تاییدیه FDA را ندارد.

جدول دوز مصرف اندانسترون بر اساس سن و نوع بیماری

نکته: توصیه می‌شود قبل از درمان تهوع، علت بروز آن را درمان کنید . در بسیاری از علل ذکر شده ی حالت تهوع، با تجویز مناسب داروهای کنترل کننده اسید معده می‌توان احتمال بروز حالت تهوع را بسیار کاهش داد. چون علت 90 درصد تهوع های ایجاد شده،  بالا آمدن اسید معده به سمت گلو است. داروهای کنترل کننده اسید معده به 2 گروه تقسیم بندی میشوند:

• مهارکننده‌های پمپ پروتون. داروهایی به نام مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI=Proton pump inhibitor) با مسدود کردن سلول‌های تولید‌کننده اسید معده، از تولید اسید در معده جلوگیری می‌کنند بنابراین باید قبل از غذا مصرف شوند. این داروها  عبارتند از:
  • امپرازول
  • اس امپرازول 
  • پنتوپرازول
  • لانزوپرازول
  • رابپرازول
• داروهای کاهش دهنده اسید. آنتی اسیدها میزان بیش از حد اسید تولیدشده در معده را کاهش می‌دهند، بنابراین باید بعد از وعده غذایی و بعد از تولید اسید معده مصرف شوند. این داروها درد گاستریت را تسکین می‌دهند و اجازه می‌دهند پوشش معده شما بهبود یابد. این داروها  عبارتند از:

مکانیسم اثر اندانسترون

زمانی که ترشح هورمون سروتونین در دستگاه گوارش و سیستم عصبی مرکزی افزایش می‌یابد، گیرنده‌های 5-HT3 در ناحیه‌ای از مغز فعال شده و پیام تهوع و استفراغ ارسال می‌شود. اندانسترون با مهار گیرنده‌های سروتونین نوع 5-HT3 در مغز و دستگاه گوارش، از انتقال این پیام جلوگیری کرده و باعث کاهش تهوع و استفراغ می‌شود. به همین دلیل، این دارو به‌عنوان یک درمان کمکی برای کنترل علائم تهوع در برخی اختلالات گوارشی مورد استفاده قرار می‌گیرد، بدون اینکه تأثیری بر هضم یا حرکت غذا در معده داشته باشد. اندانسترون تأثیری بر حرکات معده یا تخلیه گوارشی ندارد و صرفاً مسیر عصبی تهوع را مهار می‌کند.

توجه: اندانسترون با داروهای پروکینتیک مانند متوکلوپرامید متفاوت است و صرفاً برای کنترل تهوع استفاده می‌شود.

عوارض داروی اندسترون

شایع‌ترین عوارض جانبی اندانسترون چیست؟

عوارض جانبی اندانسترون (با خطر کم) در زیر ذکر شده است که به ندرت رخ میدهد. اگر هر یک از این عوارض جانبی شما را آزار می‌دهد، به پزشک خود اطلاع دهید.

• سردرد
• خستگی
• یبوست یا اسهال

ممکن است عوارض جانبی دیگری از اندانسترون وجود داشته باشد که در اینجا ذکر نشده است. اگر فکر می کنید که دارای عوارض جانبی دارویی هستید، با پزشک خود تماس بگیرید.

عوارض جانبی جدی اندانسترون چیست؟

جدی‌ترین عوارض جانبی اندانسترون (با خطر بالا)، همراه با اقداماتی که در صورت بروز آنها باید انجام شود، در زیر توضیح داده شده است، اگرچه این عوارض کمتر شایع هستند اما نیاز به مداخله فوری پزشکی دارند.

• واکنش‌های آلرژیک شدید. اندانسترون ممکن است باعث واکنش‌های آلرژیک شود که می‌تواند جدی باشد. اگر هر یک از علائم واکنش آلرژیک جدی زیر را دارید، مصرف اندانسترون را متوقف کنید.
  • مشکلات تنفسی یا خس خس سینه
  • ضربان قلب
  • تب یا احساس بیماری عمومی
  • تورم غدد لنفاوی
  • تورم صورت، لب‌ها، دهان، زبان یا گلو
  • مشکل در بلع یا گرفتگی گلو
  • خارش، بثورات پوستی یا برجستگی‌های قرمز کم رنگ روی پوست به نام کهیر
  • حالت تهوع یا استفراغ
  • سرگیجه، احساس سبکی سر یا غش کردن
  • گرفتگی معده
  • درد مفاصل
• تغییر ریتم قلب. اندانسترون ممکن است یک مشکل نادر و خطرناک برای ریتم قلب به نام طولانی شدن QT و تورساد د پوینتس ایجاد کند. برخی از افراد در معرض خطر بالاتری از این بیماری هستند، از جمله افرادی که سن بالاتری دارند، افراد دیگری در خانواده خود دارند که این شرایط را داشته‌اند، سطح پتاسیم یا منیزیم پایینی دارند، یا برخی از داروها را برای سایر مشکلات ریتم قلب مصرف می‌کنند. در صورت بروز تپش قلب شدید، ضربان نامنظم یا غش، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
• سایر مشکلات قلبی. اندانسترون می‌تواند باعث جریان خون ضعیف به قلب شود که به آن ایسکمی میوکارد می‌گویند. این امر می‌تواند منجر به درد قفسه سینه شود. ایسکمی میوکارد در صورتی که فرم IV اندانسترون به شما داده شود، یا اگر بیماری قلبی دارید، با احتمال بیشتری رخ می‌دهد. اگر اخیراً دچار حمله قلبی شده‌اید، بدون صحبت و مشورت با پزشک، از اندانسترون استفاده نکنید. اگر هر یک از علائم حمله قلبی زیر را دارید، کمک اضطراری دریافت کنید.
  • درد یا فشار قفسه سینه
  • ضربان قلب سریع یا غیر طبیعی
  • مشکل در تنفس
  • درد در پشت، فک، گلو یا بازو
  • عرق کردن، ناراحتی معده، استفراغ یا سرگیجه
• سندرم سروتونین. سندرم سروتونین زمانی است که مقدار زیادی ماده به نام سروتونین در بدن شما وجود دارد. اندانسترون زمانی که به تنهایی یا همراه با سایر داروهایی که سروتونین را تحت تأثیر قرار می‌دهند مصرف شود، می‌تواند باعث سندرم سروتونین شود. این وضعیت می‌تواند تهدید کننده زندگی فرد باشد. در صورت بروز این علائم، مراجعه فوری به اورژانس الزامی است.
  • عرق کردن، تب یا برافروختگی
  • گیجی
  • احساس آشفتگی یا بی قراری
  • دیدن یا شنیدن چیزهای غیرعادی
  • سرگیجه
  • ضربان قلب تند
  • حالت تهوع، استفراغ یا اسهال
  • انقباض عضلانی، سفتی یا لرزش
  • تشنج

جدول عوارض جانبی اندانسترون (طبقه بندی شده بر اساس شدت عوارض)

چه کسانی نباید از اندانسترون استفاده کنند (منع مصرف اندانسترون)؟

1) آلرژی به مواد تشکیل دهنده. افرادی که به هر یک از موارد زیر حساسیت دارند نباید اندانسترون مصرف کنند.

• اندانسترون
• هر یک از مواد تشکیل دهنده در محصول خاص توزیع شده است

داروساز شما می‌تواند تمام مواد تشکیل دهنده محصولات خاص اندانسترون را که موجود است به شما بگوید.

2) تداخلات دارویی. اندانسترون نباید در زمانی که از داروهای خاصی استفاده می‌کنید استفاده شود. قبل از استفاده از اندانسترون، به پزشک خود در مورد داروهای تجویزی یا بدون نسخه (OTC)، ویتامین‌ها/مواد معدنی، محصولات گیاهی و سایر مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید اطلاع دهید.

چه زمانی اندانسترون انتخاب مناسبی نیست؟

اندانسترون همیشه انتخاب اول برای درمان تهوع و استفراغ نیست و در بعضی شرایط بهتر است از مصرف آن خودداری شود. اگر تهوع خفیف، کوتاه‌مدت و بدون علت پزشکی مشخص باشد، معمولاً نیازی به مصرف اندانسترون وجود ندارد، چون این دارو فقط علامت تهوع را مهار می‌کند و علت اصلی مشکل را درمان نمی‌کند. همچنین طبق شواهد علمی معتبر، اندانسترون برای تهوع ناشی از رفلاکس معده، افزایش اسید معده، بدماشینی یا استرس و اضطراب به‌عنوان درمان روتین توصیه نمی‌شود.

در افرادی که سابقه طولانی شدن فاصله QT، اختلالات ریتم قلب، کمبود پتاسیم یا منیزیم، یا نارسایی شدید کبدی دارند، مصرف اندانسترون می‌تواند خطرناک باشد و فقط باید تحت نظر پزشک انجام شود. استفاده هم‌زمان این دارو با برخی داروهای قلبی یا داروهای سروتونرژیک نیز خطر بروز عوارض جدی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت اندانسترون—به‌ویژه در کودکان خردسال و زنان باردار—توصیه نمی‌شود و بهتر است تنها زمانی استفاده شود که پزشک تشخیص دهد واقعاً ضروری است. بنابراین به طور خلاصه می توان گفت که اندانسترون برای موارد ذیل انتخاب مناسبی نمی باشد.

• برای درمان رفلاکس ساده
• برای رفع و درمان تهوع خفیف بدون علت مشخص
• مصرف به‌عنوان درمان ریشه‌ای تهوع مناسب نیست

قبل از استفاده از اندانسترون چه چیزی باید بدانیم؟

• اندانسترون را مصرف نکنید مگر اینکه توسط پزشک برای شما تجویز شده باشد. آن را طبق دستور مصرف کنید.
• اندانسترون را به افراد دیگر توصیه نکنید، حتی اگر آن‌ها شرایطی مشابه شما دارند. ممکن است به آنها آسیب برساند.
• اندانسترون را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.

اینفوگرافیک مهمترین نکات در رابطه با قرص اندانسترون

قبل از استفاده از اندانسترون چه چیزی باید به پزشک خود بگوییم؟

به پزشک در مورد تمام شرایط سلامتی خود و هر گونه داروهای تجویزی یا بدون نسخه (OTC)، ویتامین ها/مواد معدنی، محصولات گیاهی و سایر مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید، اطلاع دهید. این کار به آنها کمک می‌کند تا تعیین کنند که آیا اندانسترون برای شما مناسب است یا خیر. به ویژه، مطمئن شوید که در مورد هر یک از موارد زیر صحبت می‌کنید.

• شرایط سلامت فعلی و گذشته. اگر هر یک از موارد زیر را دارید به پزشک خود اطلاع دهید:
  • سندرم QT طولانی
  • مشکلات الکترولیت (مانند پتاسیم کم یا منیزیم کم)
  • نارسایی احتقانی قلب
  • سایر مشکلات ریتم قلب (ضربان قلب آهسته/ برادی کاردی)
• جراحی شکم. اگر اخیراً روی روده خود (معده یا روده) جراحی کرده‌اید، به پزشک خود اطلاع دهید. در این مورد، از آنجایی که اندانسترون از حالت تهوع و استفراغ جلوگیری می‌کند، در صورت استفاده آن ممکن است تشخیص اینکه آیا عوارض جراحی را دارید، مانند هرگونه انسداد، دشوارتر باشد.
• بارداری. مشخص نیست که آیا اندانسترون می‌تواند بر بارداری تأثیر بگذارد یا به جنین آسیب برساند یا خیر. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، به پزشک خود اطلاع دهید.
• شیر دادن. مشخص نیست که آیا اندانسترون به شیر مادر منتقل می‌شود یا خیر. اگر شیر می‌دهید یا قصد شیردهی دارید، به پزشک خود اطلاع دهید.

آیا اندانسترون با غذاها یا نوشیدنی‌ها تداخل دارد؟

هیچ اثر متقابل شناخته شده‌ای بین اندانسترون و غذاها یا نوشیدنی‌ها وجود ندارد.

آیا اندانسترون با سایر داروها تداخل دارد (تداخلات دارویی)؟

همیشه در مورد داروهای تجویزی یا بدون نسخه (OTC)، ویتامین‌ها و مواد معدنی، محصولات گیاهی و سایر مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید، به پزشک خود اطلاع دهید. به ویژه، قبل از استفاده از اندانسترون، مطمئن شوید که در مورد استفاده از هر یک از موارد زیر با پزشک مشورت کرده‌اید:

• داروهایی [در 2 هفته گذشته] که می‌توانند باعث طولانی شدن QT می‌شوند مانند هالوپریدول و… و یک مشکل بالقوه خطرناک ریتم قلب هستند.
• مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI)؛ دارویی که به طور معمول برای اضطراب و افسردگی استفاده می‌شود.
• مهارکننده بازجذب نوراپی نفرین سروتونین (SNRI)، دارویی که معمولاً برای اضطراب و افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• نوعی دارو به نام تریپتان مانند سوماتریپتان و ریزاتریپتان و … که معمولاً برای درمان میگرن استفاده می‌شود.
• آپومورفین (Apokyn)؛ دارویی که معمولاً برای بیماری پارکینسون استفاده می‌شود.
• ترامادول؛ دارویی که برای درد استفاده می‌شود.

این موارد ممکن است فهرست کاملی از داروهایی نباشد که می‌توانند با اندانسترون تداخل داشته باشند. همیشه با پزشک خود مشورت کنید.

اگر یک دوز اندانسترون را فراموش کنیم چه باید بکنیم؟

اگر یک نوبت را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید. اگر تقریباً زمان نوبت بعدی فرا رسیده است، نوبت فراموش شده را رها کنید و فقط نوبت بعدی را مصرف کنید. از مصرف دوز اضافی خودداری کنید.

چنانچه تا 3 ساعت پس از مصرف قرص یا شربت اندانسترون، استفراغ رخ دهد باید مجدد دارو مصرف شود.

اگر به شما تزریق اندانسترون داده می‌شود، حتماً به موقع آن را تزریق کنید، زیرا برای پیشگیری از حالت تهوع و استفراغی که پس از پرتودرمانی، شیمی درمانی یا جراحی رخ می‌دهد، باید اندانسترون خود را در زمان مناسب استفاده کنید.

شرایط نگهداری اندانسترون

اندانسترون باید در دمای اتاق بین 68 تا 77 درجه فارنهایت (20 تا 25 درجه سانتیگراد) نگهداری شود. می‌توان آن را برای مدت زمان کوتاهی در هنگام حمل و نقل، در دمای بین 59 تا 86 فارنهایت (15 تا 30 درجه سانتیگراد) قرار داد. آن را در جای خشک و خنک و دور از نور آفتاب نگه دارید.

نتیجه‌گیری

اندانسترون به عنوان یک داروی ضدتهوع مؤثر، به شکل‌های مختلف خوراکی و تزریقی در دسترس است و می‌تواند به خوبی از حالت تهوع و استفراغ جلوگیری کند. با این حال، مصرف آن باید تحت نظر پزشک صورت گیرد، زیرا ممکن است با عوارض جانبی جدی مانند واکنش‌های آلرژیک شدید، مشکلات قلبی و سندرم سروتونین همراه باشد. همچنین، افرادی که دارای شرایط خاصی مانند سندرم QT طولانی یا مشکلات قلبی هستند، باید قبل از مصرف این دارو با پزشک مشورت کنند. نگهداری صحیح این دارو و رعایت نکات ایمنی در مصرف آن بسیار حائز اهمیت است.

پرسش و پاسخ

1. آیا مصرف اندانسترون برای زنان باردار و شیرده ایمن است؟

مصرف اندانسترون در دوران بارداری و شیردهی نیاز به مشورت با پزشک دارد. هرچند این دارو به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما مطالعات در مورد تأثیر آن بر بارداری و جنین محدود است و خطرات احتمالی وجود دارد. در دوران شیردهی نیز مشخص نیست که آیا اندانسترون به شیر مادر منتقل می‌شود یا خیر. بنابراین، اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، یا در حال شیردهی هستید، باید قبل از مصرف این دارو با پزشک خود مشورت کنید تا منافع و مخاطرات آن برای شما به دقت ارزیابی شود.

در کل به دلیل اینکه اندانسترون در بارداری رده B می‌باشد، فقط بعد از 12 هفته بارداری زیر نظرمتخصصان زنان و زایمان  قابل تجویز است. برای تهوع قبل از 12 هفته(3 ماه اول بارداری) معمولا داروی زینتوما تجویز می‌شود. کپسول زینتوما حاوی عصاره زنجبیل بوده و برای تهوع دوران بارداری بسیار مناسب است.

2. آیا مصرف اندانسترون طولانی‌مدت ایمن است؟

مصرف طولانی مدت اندانسترون معمولاً برای شرایط حاد مانند شیمی درمانی یا پس از جراحی توصیه نمی‌شود و باید تنها برای مدت زمان مشخصی که پزشک تعیین کرده، استفاده شود. مصرف طولانی مدت این دارو می‌تواند خطر بروز عوارض جانبی، مانند مشکلات قلبی یا سندرم سروتونین را افزایش دهد. اگر نیاز به مصرف طولانی‌مدت اندانسترون دارید، پزشک شما باید به طور مرتب وضعیت سلامتی شما را ارزیابی کند و در صورت نیاز، دوز مصرفی یا برنامه درمانی را تنظیم کند.

3. قرص اندانسترون کی بخوریم؟

درمان خوراکی اندانسترون برای علل مختلف تهوع متفاوت است، برای مثال 1 الی 2 ساعت قبل از شروع درمان مقدار 8 میلی گرم و 12 ساعت بعد 8 میلی گرم دیگر تجویز شود یا هر 8 ساعت قبل از غذا 4 میلی گرم تجویز می گردد.

منابع:

منبع علمی و اطلاعات بالینی داروی اندانسترون (NCBI – StatPearls)
توضیحات رسمی داروی Ondansetron از Mayo Clinic
مشخصات دارویی، عوارض و تداخلات اندانسترون